In een democratie bepaalt een groep mensen van bovenaf niet wat er gebeurt, zonder dat de direct betrokkenen daarover kunnen meepraten. De WMO regelt dat de MR meedenkt met het bestuur, zijn besluiten toetst en medeverantwoordelijkheid draagt voor het welzijn van de leerlingen en het team. Hoewel de eindverantwoordelijkheid voor de gang van zaken op school ligt bij het bevoegd gezag (het schoolbestuur). Ook het mede bewaken van de kwaliteit van het onderwijs behoort tot de taken van de MR. De MR is bijvoorbeeld betrokken bij de aanstelling van de schoolleiding, bij onderhoud en verbouwingen, bij vakantieregelingen, bij het vaststellen van schooltijden, etc. De MR functioneert dus op het niveau van het schoolbestuur en is zijn gesprekspartner.

In een MR hebben leerkrachten en ouders plaats. De MR spreekt voor zowel ouders, personeel, als leerlingen. De MR heeft als taak om een klimaat van openheid, openbaarheid en onderling overleg te scheppen en in stand te houden. Voor veel besluiten heeft het schoolbestuur advies of instemming van de MR nodig, voordat dit besluit wetsgeldig kan worden uitgevoerd. In het bedrijfsleven bestaat voor de werknemers een Ondernemingsraad (OR). In het onderwijs bestaat dit (nog) niet. De MR neemt voor de leerkrachten de positie in van OR.

Via de leden die uit het team komen (de teamgeleding) beslist het personeel mee bij alle zaken die direct over personeelsbeleid of arbeidsvoorwaarden gaan. De ouders (de oudergeleding) hebben in dit geval adviesrecht.

Ouders hebben via de MR invloed op zaken zoals het beleid ten aanzien van de leerlingvoorzieningen, de hoogte en besteding van de vrijwillige bijdrage en een klachtenregeling. In deze gevallen heeft de personeelsgeleding het adviesrecht.